Zinema aretoetan

Carpatia uharteko herrixka urrun batean, Yuri, nekazari lotsatia, ochi izeneko animalia-espezie iheskor baten beldurrez bizi da. Baina Yurik haurtxo ochi zauritu bat abandonatu dutela deskubritzerakoan, etxera ekartzeko misio bati ekingo dio.

Oilaskoerbi itzuli da! Iraganari buruzko sekretu bat argitara aterako da eta heroia eta bere lagunak abentura epiko batean murgilduko dira marmota misteriotsu baten bila. Honek iragana aldatzeko eta agian, bere espeziea salbatzeko ahalmena du. Baina ez dira bakarrik egongo, laster konturatuko dira ez direla marmotaren magiaz jabetu nahi duten bakarrak.

Araba lehen alaba Arabako koadrilen testuinguruan kokatutako dokumentala da, Arabako errealitate ezberdinetara hurbilduz, euskara lurraldera berriz ekarri zuen belaunaldiari ahotsa emanez. Araba, euskarari dagokionez, historikoki baztertuena izan da eta euskal kulturaren alde behar adina borrokatu ez zuen lurraldetzat hartu da. Hala ere, dokumental honen bidez, probintziara hainbat ahots eta ikuspegitatik hurbiltzera gonbidatzen gaitu, Arabako lurraren memoria materiala eta immateriala ulertuz eta bere garaian galdu zena, euskara eta bere kosmologia, berreskuratzeko etengabeko ahalegina goraipatuz. Borroka hori duela hiru belaunaldi hasi zen, eta gaur egun bizirik jarraitzen du. Kontakizuna zazpi pertsonak osatzen dute eta, horri esker, ibilbide historiko zabala, anitza eta beharrezkoa dugu ingurunean kokatzeko. Bere lekukotasunen bidez, Añana, Aiara, Arabako Mendialdea, Gorbeialdea, Arabako Errioxa eta Gasteiz ezagutuko ditugu, lurralde hauetan euskal kulturaren eta euskararen alde egin den lan handia ikusarazteko eta memoria biltzeko beharra azpimarratuz. Trilogiaren lehen atal honetan, Mikelek eta Arianak Trebiñuko Konderria erreserbatu dute Arabako kulturaren, koadrilen eta bertako jendearen ibilbide honetako hurrengo proiektu gisa.

Akelarre musika taldea 70. hamarkadan sortu zen plaza taldea da. Euskara hutsezko errepertorioaren alde egiten lehenengotarikoak izan ziren eta euren rock abestiak, ingelesezko taldeen euskarazko bertsioekin nahasten zituzten. Euskal Herriko plaza gehienetan jo eta 16 disko atera ondoren, 2005. urtean utzi zuten eta ondoren beste bi bira egin dituzte. Orain, azken diskoa atera eta 20 urte geroago, euren ibilbideko errepasoa egingo duen dokumental batekin itzuliko dira.

Vital Fundazioak eta Kutxabankek film dokumental ikusgarria egin dute ‘Bihotza, Arabako bizitza inoiz ikusi ez duzun bezala’ izenburupean.

Profesional talde zabal batek, 3 urtetan zehar, osorik Araban grabatua. 15 pilula laburren bidez, gure Lurraldeak duen ingurumen aberastasun izugarria erakutsiko digu zintak, Iberiar penintsulako biodibertsitate indize handiena eta Europako altuenetakoa baitu. 45 minututan, Araban bizi diren bizi-formen aniztasuna eta zabaltasuna ikus daiteke, baita animalia- eta landare-bizitzaren edertasuna ere. Irudiek publikoa harrituko duen kalitatea dute: basoak, uretako bizitza, marrualdia, urtaroak eta arrano beltzak dira ikusgai dituen edukietako batzuk.

Ondarroa, Euskal Herria, 1936ko urria. Frankoren armada herrian sartuko da, eta 24 urteko Karmele Urresti erizain gaztearen familiak Frantziara alde egingo du itsasontzian. Filmak Karmeleren istorioa kontatuko digu: lehenik eta behin, Frantzian errefuxiatuta; han, Parisen erbesteratutako beste euskal gazte batzuk ezagutu, Txomin musikari idealista eta konprometituarekin maitemindu, eta Caracasen (Venezuela) erbesteratutako familia osatuko du. Ondoren, Espainia frankistara itzulitakoan, konspirazioak eta diktaduraren aurkako borroka, klandestinitatea eta zigorrak, eta berriz ere erbestea.

Bere gurasoen bila dabilela, Chispasek Barrakuda Kapitain beldurgarriaren ontzian amaituko du. Tripulazioak ez daki irakurtzen Chispasek baino ezin die lagundu Phineas Craneren altxorra aurkitzen, Karibeko pirata guztien artean baliotsu eta gutiziatuena izanik.

Bikotearekin hautsi ondoren, Vicente (76) gustuko duen bizimodua egiten hasten da Maspalomasen: eguzkia, parranda eta gozamena dira bere eguneroko jardunak. Baina istripu batek Donostiara itzultzera behartuko du eta han aspaldi abandonatu zuen alabarekin elkartu beharko da. Vicentek zahar-etxe batean bizi beharko du eta bertan armairura itzultzera bultzatua sentituko da, konpondutzat zuen bere buruaren alde bat ezkutatuz. Egoera berri horretan, galdera bat nagusituko da: izango al du Vicentek aukera besteekin, eta bere buruarekin, bakeak egiteko?

Garai bateko zuri-beltzezko argazkietan izoztua gelditu den abeslari gaztea. Kapsulatua. Enkuadre baten barruan harrapatua, haren ahotsa diskoetan bezala. Ahaztuta, nonbait, ikuspuntua hautatu egiten dela. Ahaztuta, abeslaria izateaz gain, euskal kulturaren transmisioan ezinbesteko erreferentea ere badela Lurdes Iriondo. Transmisioarentzat haurrak ezinbesteko zirela ulertu zuen, eta haientzat idatzi zituen liburuak eta antzerkiak.

Heidik katamotz bakarti bat basoko tranpa batetik salbatu du. Aitonak jakin gabe, bere lagun berria zaintzen du, eta ez du berriro harengandik aldendu nahi. Heidi ohartzen denean komunitatea katamotz gaztearen familia ehizatzen ari dela eta animalia lotsatiak herrira hurbiltzera behartu zituen lohi jausiak mendiaren beste aldeko baso-soiltze erradikalak eragin zuela, ahal duen guztia egiten du katamotza salbatzeko eta bere etxea zerrategi baten jabe zeken baten atzaparretatik babesteko.

Frida Kahlo neskato bakarti eta grinatsuaren istorioa da hau. Coyoacán koloretsu eta zirraragarrian hazi da, Mexikon, eta bere jakingurak ez du mugarik. Inguruan duen guztian aurkitzen du inspirazioa; naturan edo artean, adibidez. Bizitzak zailtasunak dakarzkionean, Fridak irudimen ikaragarriarekin egiten die aurre, eta mina sormen bihurtzen du.

Munduko mendi garaienen tontorretan bizi da eguzki-argi garbienaz elikatzen den landarea… Himalaiako lorea. Yuku sagutxoak familia atzean utzi eta betiereko argia duen lore horren bila abiatuko da bere amamari eskaintzeko, hura laster eramango du-eta sator itsuak Lurraren sakonera. Baina lorea aurkitzeko, Yukuk oztopoz betetako bidea gainditu beharko du: gaztelu azpiko estolda-arratoien eremu beldurgarria zeharkatu beharko du, bele anker eta gosetien belardia, denak galtzen diren baso sorgindua, eta batez ere… otsoak zaintzen duen Ikararen Zubia! Bidaian zehar, ordea, bere musika eta kantuei esker, Yukuk lagun asko egingo ditu. Eurak dira bizitzaren abenturan arrakasta izateko euskarririk onena.

Hedvigek 11 urte ditu eta aitaren superheroi-mozorroa txikitu egin du, horregatik, aita ezingo da gehiago 'Super lehoi' izan. Baina bere bizitzak sekulako aldaketa jasango du, aita ordezkatuz, hiriko superheroi bihurtzeko aukeratzen duenean. Horretarako, ordea, arazo bakarra dago: baldarra eta nagia da, ez dago oso sasoian eta superheroi izateko baino interesa handiagoa du bideojokotan jolasean ibiltzeko. Aitak, hurrengo superheroi bihur dadin, bere lehengusu Adrian aukeratzen du. Orduan, Hedvigek erreakzionatzeko ordua dela ikusiko du. Aurkitu ahal izango al ditu superbotereak?

Julius Kelp kimikako unibertsitate-irakasle baldar bat da, nahiko zoritxarrekoa bizitza sozialean. Edabe baten formula asmatzen du, eta edaten duenean, guztiz kontrako pertsona bilakatzen da: gizon interesgarri, dotore eta erakargarri bihurturik, Buddy Love deitzen dio bere buruari.

Gerra Hotzaren hasiera, Viena, 1947. Holly Martins iparramerikarra Mendebaldeko eleberrigile kaskar bat da. Austriako hiriburura iristen da, hiria lau eremutan banatuta eta II. Mundu Gerrako estatu aliatuek okupatuta dagoen garaian. Hollyk haurtzaroko lagun bat bisitatuko du, Harry Lime, zeinak lana lortuko diola agindu baitio.